Trong bối cảnh Luật Phòng bệnh sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, nhiều chuyên gia cho rằng dinh dưỡng là một trong những giải pháp quan trọng giúp phòng bệnh từ sớm. Tại hội thảo khoa học với chủ đề "Vai trò dinh dưỡng từ đậu nành và các loại hạt đối với sức khỏe và phòng chống bệnh không lây nhiễm" do Viện Dinh dưỡng phối hợp với Trung tâm Nghiên cứu Ứng dụng Đậu nành Vinasoy (VSAC) tổ chức, nhiều bằng chứng nghiên cứu đã được cập nhật, cho thấy chế độ ăn giàu thực phẩm nguồn gốc thực vật có thể góp phần giảm nguy cơ mắc các bệnh không lây nhiễm và nâng cao sức khỏe cộng đồng.
Dinh dưỡng giữ vai trò nền tảng trong phòng bệnh chủ động
Hội thảo khoa học với chủ đề "Vai trò dinh dưỡng từ đậu nành và các loại hạt đối với sức khỏe và phòng chống bệnh không lây nhiễm" do Viện Dinh dưỡng phối hợp cùng Trung tâm Nghiên cứu Ứng dụng Đậu nành Vinasoy (VSAC) tổ chức đã quy tụ nhiều chuyên gia trong lĩnh vực dinh dưỡng, y tế dự phòng, nông nghiệp và công nghệ thực phẩm.
Sự kiện diễn ra trong bối cảnh Luật Phòng bệnh số 114/2025/QH15 vừa được Quốc hội thông qua và sẽ có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, đánh dấu bước chuyển từ tư duy điều trị sang phòng bệnh chủ động.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), các bệnh không lây nhiễm như tim mạch, đột quỵ, ung thư và đái tháo đường hiện là nguyên nhân gây ra khoảng 74% số ca tử vong trên toàn cầu. Tại Việt Nam, nhóm bệnh này chiếm khoảng 80% tổng số ca tử vong. Trong khi đó, tình trạng ăn thừa muối, thiếu rau xanh, trái cây và ít vận động vẫn còn phổ biến.
Phát biểu tại hội thảo, PGS.TS Trần Thanh Dương, Viện trưởng Viện Dinh dưỡng, cho biết Luật Phòng bệnh mở ra một giai đoạn mới, trong đó dinh dưỡng được xem là nền tảng vì có thể tác động sớm, rộng và bền vững đến sức khỏe cộng đồng.
Chế độ ăn giàu thực vật mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe
Tại hội thảo, các chuyên gia đã tổng hợp nhiều nghiên cứu lớn trên thế giới về lợi ích của chế độ ăn giàu thực phẩm có nguồn gốc thực vật.
Theo các kết quả được công bố, việc tiêu thụ rau và trái cây ở mức khoảng 800g/ngày có thể giúp giảm từ 20-32% nguy cơ mắc bệnh tim mạch. Trong khi đó, những người thường xuyên sử dụng ngũ cốc nguyên hạt có nguy cơ mắc đái tháo đường type 2 thấp hơn khoảng 30% so với nhóm tiêu thụ ít.
PGS.TS Trương Tuyết Mai, Phó Viện trưởng Viện Dinh dưỡng, cho rằng khoa học dinh dưỡng hiện đại không chỉ hướng đến việc cung cấp đủ chất mà còn chú trọng chất lượng thực phẩm, lợi ích sức khỏe lâu dài và tính bền vững. Một chế độ ăn cân bằng, giàu thực phẩm nguồn gốc thực vật giúp kiểm soát rối loạn lipid máu, đường huyết, cải thiện hệ vi sinh đường ruột và hỗ trợ phòng ngừa các bệnh mạn tính.
Đậu nành và các loại hạt - nguồn dinh dưỡng có giá trị
Theo TS.BS Nguyễn Song Tú (Viện Dinh dưỡng), đậu nành là một trong số ít nguồn protein thực vật hoàn chỉnh, có chỉ số PDCAAS đạt 1.0, tương đương protein động vật và chứa đầy đủ 9 axit amin thiết yếu.
Ngoài protein chất lượng cao, đậu nành còn chứa isoflavone, lecithin, chất xơ, chất béo không bão hòa cùng nhiều vi chất thiết yếu, góp phần hỗ trợ sức khỏe tim mạch.
Bên cạnh đậu nành, các loại hạt như óc chó, hạnh nhân, hạt lanh hay yến mạch cũng được đánh giá là nguồn cung cấp acid béo không bão hòa, chất xơ và nhiều hợp chất sinh học có lợi.
Đáng chú ý, thử nghiệm lâm sàng PREDIMED tại Tây Ban Nha cho thấy việc bổ sung khoảng 30g hạt hỗn hợp mỗi ngày trong chế độ ăn Địa Trung Hải giúp giảm gần 30% nguy cơ biến cố tim mạch và giảm tới 46% nguy cơ đột quỵ.
GS.TSKH.VS Trần Đình Long – Chủ tịch Hội Giống cây trồng Việt Nam – gọi đậu nành là “vàng mọc trên đất” bởi đây là cây trồng chiến lược vừa giàu giá trị dinh dưỡng, vừa có khả năng cố định đạm sinh học (30-60 kg N/ha, tương đương 65-130 kg phân ure/ha). Nhờ cơ chế tự nhiên này, cây đậu nành đóng vai trò cốt lõi trong cải tạo đất, giảm phát thải và tạo nguồn nguyên liệu bền vững.
Nghiên cứu mới về prebiotic tự nhiên trong đậu nành và yến mạch
Một trong những nội dung thu hút sự quan tâm tại hội thảo là nghiên cứu về hoạt tính prebiotic tự nhiên trong đậu nành và yến mạch.
PGS.TS Đặng Minh Nhật (Đại học Bách khoa Đà Nẵng) cho biết kết quả nghiên cứu trên mẫu sữa đậu nành Fami Green Soy không bổ sung đường và dịch yến mạch nghiền nguyên hạt cho thấy các sản phẩm có chỉ số hoạt tính prebiotic (PAS) dương tính cao, giúp thúc đẩy sự phát triển của lợi khuẩn Lactobacillus và Bifidobacterium, đồng thời hạn chế sự phát triển của vi khuẩn E.coli.
Theo các chuyên gia, hệ vi sinh đường ruột ngày càng được xem là yếu tố quan trọng đối với sức khỏe tổng thể. Vì vậy, giá trị của thực phẩm không chỉ nằm ở hàm lượng dinh dưỡng mà còn ở khả năng bảo toàn chất xơ tự nhiên và các hợp chất có hoạt tính sinh học trong quá trình chế biến.
Các chuyên gia cho rằng kết quả nghiên cứu này mở ra một cách nhìn mới: khả năng bảo toàn các dưỡng chất, bao gồm chất xơ tự nhiên và các thành phần có hoạt tính prebiotic trong quá trình chế biến mới là yếu tố quyết định giá trị sinh học của sản phẩm cuối cùng. Đây chính là cầu nối khoa học giữa nguyên liệu thực vật và công nghệ chế biến hiện đại.
Hội thảo cũng đã mang đến góc nhìn xuyên suốt về chuỗi giá trị dinh dưỡng: từ công tác bảo tồn hơn 2.200 nguồn gen đậu nành, qua chọn tạo giống, đến công nghệ chế biến. Theo TS. Lê Hoàng Duy (VSAC): “Công nghệ chế biến không chỉ đóng vai trò then chốt trong việc giữ trọn giá trị dinh dưỡng của đạm thực vật, chất béo không no nhiều nối đôi, các nguyên tố vi lượng, mà còn bảo toàn chất xơ, các hợp chất hoạt tính sinh học như prebiotic và isoflavone, đồng thời loại bỏ các yếu tố kháng dinh dưỡng, tạo ra sản phẩm vừa an toàn, tiện lợi vừa giữ nguyên giá trị tự nhiên”.
Khuyến nghị tăng cường thực phẩm nguồn gốc thực vật trong khẩu phần ăn
Kết thúc hội thảo, các chuyên gia thống nhất rằng trong bối cảnh tỷ lệ mắc bệnh không lây nhiễm ngày càng gia tăng, việc xây dựng chế độ ăn cân bằng, ưu tiên thực phẩm nguồn gốc thực vật, trong đó có đậu nành và các loại hạt, là một trong những giải pháp góp phần nâng cao sức khỏe và phòng bệnh chủ động.
Các đại biểu cũng đề xuất tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp và người sản xuất nhằm thúc đẩy nghiên cứu, phát triển vùng nguyên liệu bền vững và truyền thông dinh dưỡng dựa trên bằng chứng khoa học.
Thông qua Trung tâm Nghiên cứu Ứng dụng Đậu nành Vinasoy (VSAC), Vinasoy cho biết sẽ tiếp tục đồng hành cùng các nhà khoa học trong nghiên cứu nguồn gen, phát triển vùng nguyên liệu và ứng dụng công nghệ nhằm nâng cao giá trị dinh dưỡng từ đậu nành và các loại hạt, góp phần chăm sóc sức khỏe cộng đồng.
